Verprutste btw-hervorming belandt weer op de onderhandelingstafel

Na een kritisch advies van de Raad van State ligt de fiscale hervorming van de Arizona-coalitie stil. Het project voor een gerichte btw-verhoging, dat vooral de voedselconsumptie treft, wordt als te complex en juridisch kwetsbaar beschouwd en keert terug naar de ministerraad. Het idee van een algemene verhoging van het standaardtarief duikt weer op, tegen de achtergrond van politieke spanningen.

© BART DE WEVER / LINKEDIN

Eind november werd er nogal grofweg toe besloten, zonder te weten of het aanzienlijke gevolgen zou hebben voor de gemeenschappen: de btw-verhoging van 6 naar 12% in de horeca moest op 1 maart ingaan om de staatskas te spijzen. Maar het belastinghervormingsproject stuit op een groot obstakel. De Raad van State heeft een zeer streng advies uitgebracht over de tekst, waarbij wordt gewezen op vage criteria en risico's op ongerechtvaardigde discriminatie tussen sectoren.

Voeding en "take-away" in het vizier

Het oorspronkelijke plan van de regering was om de belasting over de toegevoegde waarde te verdubbelen op een reeks specifieke goederen en diensten, waaronder afhaalmaaltijden (take-away) en maaltijdbezorging. Het budgettaire doel: ongeveer 475 miljoen euro aan inkomsten genereren.

De uitwerking van deze maatregel leidde echter tot een kakofonie, tot spijt van veel waarnemers en economische spelers. Het systeem creëerde onderscheiden die als absurd werden beschouwd, waarbij bijvoorbeeld verse, ter plaatse bereide ambachtelijke voeding werd benadeeld ten voordele van industriële, voorverpakte producten met een lange houdbaarheid. De bekende Vlaamse ondernemer Marc Coucke liet zich zelfs uit over deze inconsistenties.

Het is precies die complexiteit die de Raad van State heeft afgestraft. Het rechtscollege is van mening dat de gehanteerde criteria om het tarief van 12% toe te passen of dat van 6% te behouden, objectiviteit en relevantie missen, wat de wettigheid van de tekst zelf ondermijnt.

De terugkeer van de piste van 22%

Gezien de mislukking van deze gerichte aanpak moet de regering haar huiswerk grondig overdoen. Alle Vlaamse regeringspartijen steunen een hervorming met twee btw-tarieven: 9% en 21%.

"Met Horeca Vlaanderen hebben we in 2020 al het initiatief genomen, en opnieuw in 2024, en een mogelijke en duidelijke oplossing voorgesteld: slechts twee btw-tarieven van 9% en 21%, naar analogie met het toenmalige Nederlandse model voor onze sector", bracht Matthias De Caluwe, topman van Horeca Vlaanderen, in herinnering. Een systeem met twee duidelijk vastgestelde tarieven zou rechtszekerheid en administratieve vereenvoudiging bieden.

Deze oplossing biedt volgens experts en een deel van de meerderheid (N-VA, Les Engagés) meerdere voordelen, omdat ze concurrentieverstoringen tussen producten (zoals het debat over bereide gerechten) zou vermijden. Het zou mogelijk bijna 1,5 miljard euro kunnen opbrengen, het drievoudige van de oorspronkelijke hervorming.

Matthieu Léonard, voorzitter van de Federatie Horeca Brussel, herinnerde ook aan de mogelijkheid om de btw-tarieven van 6% en 12% samen te voegen tot een nieuw verlaagd tarief van 8% op alle betrokken producten en diensten, inclusief niet-alcoholische dranken die ter plaatse worden geserveerd.

"Het is absurd om een fles water die aan tafel in een restaurant wordt geserveerd nog steeds tegen 21% te verkopen!", hekelt hij. "Bovendien zou de inspanning van de cultuursector, het hotelwezen en de take-away slechts 2% bedragen ten opzichte van het huidige tarief, en geen buitensporige verdubbeling zoals in het huidige ontwerp voorzien is."

Politieke blokkering

In dit scenario zouden levensnoodzakelijke producten (basisvoeding, water, energie, openbaar vervoer) niet worden geraakt. Alleen niet-essentiële consumptiegoederen (huishoudtoestellen, kleding, auto's, enz.) zouden de verhoging ondergaan. Of de beleidsmakers zouden zelfs een verlaging van het tarief van 6 naar 5% kunnen overwegen voor brood, eieren, vlees, fruit en groenten. "Om gezonde voeding aan te moedigen en de kosten van de winkelkar voor gezinnen te drukken", legt Matthieu Léonard uit.

Het dossier blijft politiek ingewikkeld. De complexiteit van het oorspronkelijke project kwam grotendeels voort uit de categorieke weigering van de Mouvement Réformateur (MR) om een algemene btw-verhoging te aanvaarden, wat werd gezien als een aantasting van de koopkracht van de werkenden. De Franstalige liberale partij staat alleen met dit standpunt en blijft zich verzetten tegen een verhoging van het nominale tarief.

Als het doel blijft om de begroting veilig te stellen, Bart De Wever liet verstaan dat de regering nog op zoek is naar een totale inspanning van 3 tot 4 miljard euro, lijkt de inwerkingtreding binnen minder dan drie weken in het gedrang te komen. Er vinden vergaderingen tussen de kabinetten plaats en het dossier moet deze week terugkeren naar het kernkabinet.